Rozdzielnica (klienci mówią też: rozdzielnia elektryczna albo skrzynka elektryczna) to miejsce, w którym instalacja jest albo przemyślana, albo nie. Widać to od razu po otwarciu drzwiczek: opisane obwody i rezerwa miejsca, albo plątanina i jeden wyłącznik różnicowoprądowy na wszystko. Montaż rozdzielnicy elektrycznej zaczynamy więc od schematu obwodów, nie od zakupu obudowy.
Co jest w rozdzielnicy, którą montujemy
- Rozłącznik główny, żeby odciąć całość jednym ruchem.
- Ochronnik przepięć typu 1+2 przy zasilaniu napowietrznym lub instalacji odgromowej, typu 2 przy zasilaniu kablowym.
- Wyłączniki różnicowoprądowe 30 mA, kilka, podzielone na grupy obwodów.
- Wyłączniki nadprądowe o charakterystyce i prądzie dobranych do przekroju przewodu i odbiornika: B10 dla oświetlenia, B16 dla gniazd, trójfazowe B16-B25 dla indukcji, pompy ciepła, ładowarki. Prąd i wyłącznik dla konkretnego odbiornika sprawdzisz w kalkulatorze kW na ampery.
- Rezerwa miejsca na obwody, które pojawią się za kilka lat.
- Opis każdego zabezpieczenia i schemat w kieszeni drzwiczek.
Rozdzielnica domowa dla domu z pompą ciepła i ładowarką jest trójfazowa (potocznie: rozdzielnica 3-fazowa), mieszkaniowa w bloku bywa jednofazowa. W większych domach i firmach dochodzą podrozdzielnice: w garażu, w kotłowni, na hali. Rozdzielnice przemysłowe z aparaturą siłową opisujemy na stronie instalacji przemysłowych.
Wymiana starej tablicy
Stara tablica z bezpiecznikami topikowymi ma dwie wady: nie chroni przed porażeniem i nie da się jej rozbudować. Wymiana zaczyna się od sprawdzenia, co do niej dochodzi. Jeżeli WLZ jest aluminiowy albo za cienki, wymieniamy go razem z rozdzielnicą. Jeżeli stare obwody są dwużyłowe, nowa rozdzielnica ochroni je tylko częściowo, o czym mówimy wprost przed wyceną.
Nową rozdzielnicę składamy w warsztacie na podstawie schematu, przywozimy gotową, przepinamy obwody i uruchamiamy. Przerwa w zasilaniu trwa godziny, nie dni.
Ile kosztuje podłączenie rozdzielnicy, rozstrzyga liczba obwodów i to, czy stara tablica jest opisana; w nieopisanej identyfikacja obwodów zajmuje więcej czasu niż sam montaż. Drugi czynnik to zakres aparatury: sam rozłącznik i nadprądowe czy pełny komplet z ochronnikiem przepięć i różnicówkami na każdą grupę obwodów. Szerzej rozpisujemy to w tekście o tym, od czego zależy koszt instalacji. Wycenę podajemy po obejrzeniu tablicy albo zdjęcia jej wnętrza.
Rozdzielnice budowlane
Na czas budowy montujemy rozdzielnice budowlane z gniazdami siłowymi i ochroną różnicowoprądową, podłączane do złącza tymczasowego lub docelowego. Opisujemy to przy przyłączu do działki.
Po montażu rozdzielnicy
Pomiary skuteczności ochrony, test wyłączników różnicowoprądowych, protokół. Rozdzielnica dostaje opis, a klient schemat, który przyda się każdemu następnemu elektrykowi.
Co jest w rozdzielnicy, w kolejności od zasilania?
aparaty operatora, przed granicą własności
Zabezpieczenie przedlicznikowe
Zabezpieczenie po stronie operatora, dobrane do mocy przyłączeniowej zamówionej we wniosku.
To ono wyłącza dom, gdy wszystko pracuje naraz, a moc jest za mała.
Licznik energii
Układ pomiarowy operatora. Granica własności instalacji przebiega w złączu, przed licznikiem.
Rozłącznik izolacyjny
Odcina zasilanie wchodzące do obiektu, co pozwala bezpiecznie przeprowadzić prace serwisowe, wymianę gniazdka lub modyfikację okablowania.
Pierwszy aparat w rozdzielnicy, za licznikiem.
Ogranicznik przepięć
Przejmuje energię z wyładowań atmosferycznych i przepięć łączeniowych w sieci, ograniczając napięcie docierające do odbiorników.
Typ 2 w budynku bez instalacji odgromowej, typ 1+2 przy odgromówce. Zasady doboru podaje PN-HD 60364-4-44.
Wyłączniki różnicowoprądowe 30 mA
Wyłącznik różnicowoprądowy porównuje prąd wpływający i wypływający z obwodu i odłącza napięcie po wykryciu upływu. Do ochrony dodatkowej stosuje się aparaty 30 mA.
W domu jednorodzinnym stosuje się zwykle od dwóch do czterech aparatów 30 mA. Jedna różnicówka na całą instalację jest dopuszczalna, ale upływ w pralce gasi wtedy również lodówkę, alarm i oświetlenie.
Typ aparatu dobiera się do odbiorników w obwodzie: typy różnicówek.
Jakie obwody idą za różnicówkami?
Część dzienna
Obwody, które mają działać dalej, gdy zadziała ochrona w innej strefie: oświetlenie, gniazda w pokojach, lodówka.
- OświetlenieB10przewód 1,5 mm², nie więcej niż 20 punktów świetlnych na obwód (N SEP-E-002)
- Gniazda w pokojachB16przewód 2,5 mm², nie więcej niż 10 gniazd na obwód (N SEP-E-002)
- LodówkaB16osobny obwód, żeby upływ gdzie indziej jej nie wyłączał
Kuchnia i łazienka
Łazienka ze względu na wilgoć potrzebuje własnego wyłącznika różnicowoprądowego 30 mA obsługującego pralkę oraz gniazda przy lustrze. Kuchnia wymaga osobnych linii dla odbiorników dużej mocy.
- Płyta indukcyjnaosobny obwódtrójfazowo 3×B16 i 5×2,5 mm², jednofazowo B32 i 3×6 mm²
- PiekarnikB16osobna linia, żeby gotowanie i pieczenie naraz nie przeciążyły obwodu
- ZmywarkaB16
- Pralka i gniazda w łazienceB16połączenia wyrównawcze przy wannie, rurach i grzejnikach
Obwody zewnętrzne
Oświetlenie ogrodowe, napęd bramy i zasilanie na tarasie dostają własny aparat różnicowoprądowy, bo są najbardziej narażone na wilgoć i zwarcia wywołane pogodą.
- Oświetlenie ogrodu i elewacjiB10oprawy IP65, kabel w ziemi na 0,7 m
- Brama i furtkaB16
- Gniazda na tarasie i w garażuB16osprzęt co najmniej IP44
Odbiorniki dużej mocy
Każdy odbiornik ma własny prąd upływu; przy kilkunastu na jednym aparacie sumują się one do wartości bliskiej progowi zadziałania.
- Pompa ciepłaobwód trójfazowy
- Ładowarka samochoduobwód trójfazowyróżnicówka typu B albo A z detekcją prądu stałego, o ile ładowarka sama jej nie ma
O czym pamiętać przy montażu rozdzielnicy?
Wyłączniki nadprądowe. Wyłączniki nadprądowe reagują na zwarcia i długotrwałe przeciążenia, zapobiegając przegrzaniu izolacji kabli po podłączeniu zbyt wielu urządzeń.
Zaciski N i PE. Zaciski zbiorcze N i PE są rozdzielone. Przewód ochronny nie przechodzi przez żaden aparat zabezpieczający: idzie z szyny PE prosto do obwodów.
Rezerwa. Dom jednorodzinny mieści się zwykle w rozdzielnicy na 36 do 54 modułów, licząc 20-30 % wolnego miejsca na przyszłą rozbudowę.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Ile modułów powinna mieć rozdzielnica w domu?
Rozdzielnica w domu jednorodzinnym ma zwykle 36-72 moduły, czyli trzy do czterech rzędów, z 20-30% wolnego miejsca na przyszłe obwody. Mieszkanie w bloku: 12-24 moduły. Liczbę wyznacza projekt obwodów, nie odwrotnie.
Czy każdy obwód potrzebuje własnego wyłącznika różnicowoprądowego?
Nie każdy obwód potrzebuje własnego wyłącznika różnicowoprądowego, ale jeden na cały dom to za mało. Dzielimy obwody na grupy (oświetlenie, gniazda parteru, gniazda piętra, kuchnia, łazienki, ogród, pompa ciepła), każda ze swoim wyłącznikiem 30 mA. Dla najważniejszych odbiorników, jak lodówka czy zamrażarka, stosujemy wyłączniki łączone RCBO, żeby awaria w ogrodzie nie rozmroziła zamrażarki.
Co to jest ochronnik przepięć i czy jest potrzebny?
Ochronnik przepięć to aparat w rozdzielnicy, który odprowadza do ziemi przepięcia od wyładowań i przełączeń w sieci. Bez niego przepięcie kończy się spalonym zasilaczem pieca, falownika albo telewizora. W nowych instalacjach jest wymagany, w starych rozdzielnicach zwykle go nie ma.
Jak długo trwa wymiana rozdzielnicy?
Wymiana tablicy w mieszkaniu to kilka godzin, w domu z kilkunastoma obwodami dzień. Rozdzielnicę przygotowujemy wcześniej w warsztacie, żeby przerwa w zasilaniu była jak najkrótsza.
Aktualizacja treści:
